Zintegrowana Sieć Kolejowa. Plan dla polskiej kolei

4700 km nowych linii kolejowych, z czego 1000 km jest już w budowie, na etapie przetargów lub w zaawansowanym projektowaniu. 19 magistrali kolejowych połączy różne regiony Polski. 27 małych i średnich miast uzyska dostęp do sieci kolejowej. To tylko niektóre z założeń Zintegrowanej Sieci Kolejowej, która dziś została zaprezentowana. ZSK to pierwszy tak kompleksowy długofalowy plan rozwoju kolei w Polsce.

Zintegrowana Sieć Kolejowa to pierwszy w historii Polski tak kompleksowy plan budowy i modernizacji linii kolejowych. ZSK jest oparta na realnych potrzebach pasażerów, prognozach ruchu i analizach planistycznych. Jej przygotowanie było poprzedzone szerokimi konsultacjami w regionach – mówi Maciej Lasek, pełnomocnik rządu ds. Centralnego Portu Komunikacyjnego.

W latach 90. ówczesny rząd przyjął drogowe rozporządzenie dotyczące budowy dróg wysokoprzepustowych. Przez ponad 30 lat ten plan był realizowany i okazał się odporny na zmiany polityczne. W efekcie budowa układu autostrad i tras ekspresowych przez GDDKIA jest zaawansowana na tyle, że Polska posiada jedną z najlepszych sieci drogowych w Europie. Teraz czas na ZSK, czyli analogiczny plan dla kolei – mówi wiceminister Maciej Lasek.

Tysiące nowych linii kolejowych, miliardy na inwestycje

Inwestycje kolejowe ZSK będą realizowane przez spółki Centralny Port Komunikacyjny (w ramach inwestycji strategicznych Port Polska) i PKP Polskie Linie Kolejowe. Jak wynika z harmonogramów, z łącznej liczby 4700 km ok. 1000 km ma zostać uruchomionych do 2035 r., w tym:

Z łącznej puli 4700 km nowych linii ok. 2700 km stanowić będą trasy w standardzie Kolei Dużych Prędkości (KDP), a w tym:

–  480 km linii „Y” Warszawa – nowe lotnisko – Łódź – Sieradz – Poznań / Wrocław;
–  80 km nowego odcinka Rail Baltica (Ełk – Trakiszki);
–  ok. 50 km trasy Katowice – Ostrawa;
–  do tego 2100 km w ramach ZSK, w tym. np. przedłużenie Centralnej Magistrali Kolejowej do Trójmiasta, czyli CMK-Północ.

Dzięki nowej sieci kolejowej możliwe będzie znaczące zwiększenie liczby pasażerów w Polsce. Według prognoz w 2050 r. z pociągów skorzysta łącznie 720 mln pasażerów. W porównaniu z 2025 r., kiedy to koleją podróżowało 439 mln pasażerów, oznacza to wzrost o aż 64 proc. – mówi Piotr Malepszak, wiceminister infrastruktury.

Pasażerów przybędzie w szczególności w przypadku segmentu dalekobieżnego: aż 105 proc. (wzrost z 89 mln w 2025 r. do 182 mln w 2050 r.). Jak wynika z Pasażerskiego Modelu Transportowego (PMT), dla kolejowego ruchu regionalnego będzie to 54 proc. (wzrost z 350 mln w 2025 r. do 538 mln w 2050 r.).

Łączny szacunkowy koszt inwestycji kolejowych ZSK po 2035 r. to ok. 610 mld zł., z czego ok. 410 mld zł stanowić będą koszty budowy nowych linii kolejowych, a ok. 200 mld zł – koszty modernizacji tych istniejących.

ZSK wpisuje się w realizację trzech zapowiedzianych i konsekwentnie realizowanych celów strategicznych polityki transportowej Polski. Pierwszym jest „Polska 100 minut”, czyli zmniejszenie czasu podróży między największymi miastami do 1 godz. 40 min. Drugi to „Polska 3 godzin”, czyli zmniejszenie czasu podróży przez cały kraj, np. na osi wschód-zachód lub północ-południe do ok. 3 godzin – wyjaśnia wiceminister Piotr Malepszak.

Jak tłumaczy minister, realizacja ZSK umożliwi więc osiągnięcie następujących przykładowych czasów przejazdu:

– 100 minut podróży koleją np. z Wrocławia, Poznania, Gdańska i Bydgoszczy do Warszawy, a także z Wrocławia do Krakowa i z Poznania do Gdańska.

– 3 godz. podróży pociągiem np. z Warszawy do Szczecina, z Krakowa do Gdańska i z Lublina do Wrocławia

Powstanie ZSK spowoduje, że 27 małych i średnich miast uzyska dostęp do kolei. ZSK uwzględnia też sieć ponad 120 węzłów przesiadkowych, których lokalizacje przewidziano w ramach projektu.

Cel jest taki, że każdy powiat w Polsce będzie miał dostęp do dalekobieżnych połączeń kolejowych – w sposób bezpośredni lub pośredni (dzięki pociągom regionalnym i skoordynowanym połączeniom autobusowym).

Co bardzo ważne, nowe linie kolejowe wzmocnią odporność państwa. Magistrale tworzące układ ZSK zaplanowano jako inrastrukturę podwójnego zastosowania (dual use), która jest kluczowa dla mobilności wojskowej. Cel ten przyświeca nam w każdym momencie planowania i jest absolutnie kluczowy w niespokojnych czasach, w których żyjemy – podkreśla Maciej Lasek, pełnomocnik rządu ds. Centralnego Portu Komunikacyjnego.

Za sprawą inwestycji ZSK średnia prędkość handlowa pociągów towarowych w naszym kraju wzrośnie z obecnych ok. 34 km/h do 56 km/h. Oznacza to wzrost o 59 proc. Powstaną także 23 nowe terminale intermodalne, które ułatwią przeładunek towarów z dróg na tory. Będą one zaprojektowane w oparciu o spójny standard techniczny, co zapewni wysoką jakość obsługi ładunków.

Kolejowa sieć ZSK efektywniejsza od „szprych”

Zamiast 10 szprych, czyli ok. 2 000 km nowych linii kolejowych zbiegających się sztucznie w jednym miejscu, zrealizowanych zostanie 4 700 km nowych linii kolejowych, które będą elementami m.in. 19 magistrali. Zapewnią one skomunikowanie kolejowe na trasach, których pasażerowie i rozwijająca się gospodarka potrzebują.

W trakcie prac przeanalizowaliśmy również model „szprych”, który okazał się mniej dopasowany do potrzeb pasażerów niż ZSK. Pokazuje to, że nie zamykaliśmy się jednak na rozwiązania proponowane wcześniej, nie przyjmowaliśmy niczego z góry, nie planowaliśmy niczego pod tezę, tylko konsekwentnie, przy pomocy metod naukowych i w oparciu o dane weryfikowaliśmy poprzednie plany – mówi Piotr Rachwalski, Port Polska, członek zarządu ds. kolei spółki Centralny Port Komunikacyjny.

ZSK to nie tylko plan budowy nowych torów.

Koncepcja ZSK zakłada, że do obecnie modernizowanych przez PLK kilku tysięcy kilometrów linii kolejowych dojdzie modernizacja aż 5600 km tras po 2035 r. To duże i starannie przemyślane zadanie inwestycyjne naszej spółki, które będziemy realizowali w koordynacji z Port Polska. Współpraca inwestorów pozwoli na przyspieszenie realizacji z korzyścią dla pasażerów – mówi Piotr Wyborski, prezes PLK.

Wysokiej klasy eksperci i narzędzia planistyczne

Podczas prac nad ZSK wykorzystano specjalistyczne narzędzia analityczne i prognostyczne opracowane przez ekspertów odpowiedzialnych za realizację programu inwestycyjnego Portu Polska, m.in.:

W trakcie prac przeanalizowaliśmy 8000 km odcinków nowych linii kolejowych, co czyni projekt największym przedsięwzięciem analitycznym w historii infrastruktury kolejowej w Polsce. ZSK to efekt prac interdyscyplinarnego zespołu, które trwały ponad półtora roku. Brali nich udział najlepsi w kraju eksperci od planowania i prognozowania transportu – podkreśla Piotr Rachwalski.

W pracach nad ZSK brały także udział samorządy wszystkich województw: odbyło się 16 Regionalnych Paneli Eksperckich, podczas których pracowano nad pełnym spektrum zagadnień lokalnych i regionalnych. W spotkaniach tych uczestniczyło ponad 600 ekspertów z regionów, którzy przygotowali 160 schematów korytarzy. ZSK jest też zatem największym w historii Polski procesem współtworzenia infrastruktury z udziałem samorządów.

Przeprowadzone również zostały specjalistyczne warsztaty z branżą intermodalną, towarową i z wojskiem. Uczestniczyły w nich dziesiątki podmiotów logistycznych oraz instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo kraju, reprezentowanych przez prawie 80 ekspertów, co zagwarantowało uwzględnienie potrzeb gospodarczych i obronnych. W prace nad ZSK zaangażowana była również Rada Naukowa z udziałem 19 wybitnych polskich naukowców z różnych dziedzin związanych z transportem, logistyką, gospodarką czy rozwojem regionalnym.

ZSK to wypracowany na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury wspólnie przez Port Polska, PKP PLK oraz Instytut Rozwoju Miast i Regionów (IRMiR) plan sieci kolejowej w Polsce, która jest dostosowana do policentrycznego układu osadniczego, przez co lepiej wzmocni konkurencyjność gospodarki, zwiększy mobilność mieszkańców i stworzy podstawy do inwestycji w kolej na kolejne dekady.