Przez lata wybór technologii, oparty był na trzech głównych kryteriach – jak system odpowie na konkretną potrzebę, ile kosztuje i jak szybko zacznie przynosić wartość. Znacznie rzadziej zastanawialiśmy się nad tym, jakiego rodzaju ryzyko związane z zależnością „kupimy” podpisując umowę. Tymczasem dziś wystarczy jedna decyzja podjęta tysiące kilometrów od siedziby firmy, by rozwiązanie czy model, na którym oparto kluczowe procesy biznesowe z dnia na dzień stał się źródłem poważnego ryzyka, nawet jeśli technicznie wszystko działa bez zarzutu. Suwerenność technologiczna przestaje być abstrakcyjnym pojęciem, wskazuje w komentarzu eksperckim dla ISBtech Łukasz Wróbel, CBDO WEBCON.

30 kwietnia 2025 roku Brad Smith, prezes Microsoftu, przedstawił zobowiązania firmy dotyczące cyfrowej odporności Europy. Microsoft zapowiedział, że wykorzysta dostępne środki prawne przeciwko ewentualnemu nakazowi wstrzymania usług chmurowych na kontynencie. Przedstawił też rozwiązania umożliwiające europejskim partnerom podtrzymanie działania tych usług, w tym przechowywanie zapasowych kopii kodu w Szwajcarii.

Światowy gigant otwarcie uwzględnił scenariusz, w którym o dostępności usług miałyby przesądzać czynniki inne niż sprawność techniczna. Sam fakt, że jeden z największych dostawców chmury publicznie uwzględnia taki scenariusz, pokazuje, iż ryzyko geopolityczne stało się także ryzykiem operacyjnym przedsiębiorstw. Nieco ponad rok później pojawił się konkretny przykład. 12 czerwca 2026 roku administracja USA wydała dyrektywę ograniczającą dostęp cudzoziemców do dwóch najnowszych modeli Anthropic: Claude Fable 5 i Claude Mythos 5. Ponieważ firma nie mogła natychmiast weryfikować obywatelstwa wszystkich użytkowników, czasowo wstrzymała dostęp do obu modeli dla wszystkich klientów. Ograniczenia zniesiono 30 czerwca. Te 18 dni pokazało, że nawet sprawna i legalnie wykorzystywana technologia może stać się niedostępna wskutek decyzji podjętej poza organizacją.

Suwerenność to zdolność działania

W październiku, podczas konferencji WEBCON DAY, Michał Pieprzny, prezes zarządu Deloitte Consulting w Polsce, wskazywał, że pełna samowystarczalność technologiczna nie jest dziś realistycznym celem. Zamiast niej proponował świadome zarządzanie współzależnościami. To odpowiedzialny punkt wyjścia. Firma nigdy nie będzie samodzielnie kontrolować wszystkich elementów infrastruktury, aplikacji i modeli AI, z których korzysta. Powinna jednak rozumieć swoje zależności, znać dostępne alternatywy i wiedzieć, jak zareaguje, gdy dotychczasowe warunki przestaną obowiązywać.

Suwerenność cyfrową warto rozpatrywać na trzech poziomach. Pierwszy dotyczy danych: gdzie trafiają, kto ma do nich dostęp i na jakich zasadach mogą być wykorzystywane. Drugi obejmuje reguły działania procesów: kto je definiuje, jakie zadania system wykonuje samodzielnie i kto może zakwestionować jego decyzję. Trzeci to zdolność operacyjna: czy firma utrzyma ciągłość działalności i dostosuje sposób pracy, gdy zmienią się warunki używania technologii. Tu oczywiście nie można pominąć samej zależności od wykorzystanej technologii. Zmiana zasad świadczenia usługi, zakończenie wsparcia czy nowe regulacje mogą wymusić przebudowę działania w terminie, na który firma nie miała wpływu. Kosztem dostosowania się do nowej sytuacji jest zarówno zakup nowej technologii jak i konieczność oddelegowania zasobów – a to może oznaczać rezygnację z planowanych inwestycji.

Kto odpowiada za działania agenta AI?

AI to kolejny, dziś jeden z najważniejszych, ale i najmniej rozpoznanych kontekstów tej dyskusji. Firma może utracić część wpływu na własne procesy nie tylko wskutek decyzji twórców, lecz także przez zakres samodzielności, który sama przyzna sztucznej inteligencji w ramach bieżących działań. W niewielkiej skali – np. gdy agent przygotowuje podsumowanie lub rekomendację, człowiek może ocenić wynik przed dalszym działaniem. Gdy jednak agent otrzymuje możliwość wykonywania operacji mając dostęp do różnych systemów i danych, kontrola musi obejmować również granice jego uprawnień i skutki tych operacji. OWASP określa ryzyko nadmiernej funkcjonalności, uprawnień lub autonomii systemów opartych na modelach językowych jako „excessive agency”, czyli nadmierną sprawczość.

Przyjrzyjmy się ryzykom na przykładzie procesu zakupowego. Agent AI analizuje oferty i wskazuje najkorzystniejsze warunki. To konkretna pomoc. Jeśli jednak może też zmienić dane kontrahenta, zaakceptować i zlecić wysłanie zamówienia, zaczyna wykonywać czynności o skutkach finansowych. Pytanie, kto zatwierdził zakres jego działania, jakie przyjęto limity i kto przejmie sprawę, gdy pojawi się wyjątek?

Badania pokazują, że firmy wciąż poszukują odpowiedzi. Przykładowo z raportu Deloitte wynika, że tylko 21 proc. badanych organizacji deklaruje dojrzały model nadzoru nad autonomicznymi agentami. Z kolei raport EY „Responsible AI Pulse” wskazuje że aż 64 proc. badanych firm zanotowało straty związane z wykorzystaniem AI przekraczające milion dolarów. Te dane to ważny sygnał, że skutki niewystarczającego nadzoru nad technologią są wymierne.

Kontrola jako warunek rozwoju

Wnioski z tych przykładów powinny mieć bezpośrednie przełożenie na kryteria wyboru technologii do automatyzacji i sposób projektowania architektury IT. Obok funkcjonalności, kosztów i wydajności trzeba uwzględnić zakres zależności, wpływ na ustalanie logiki biznesowej, kontrolę nad dostępem do danych i historii operacji, możliwość wyboru modeli oraz zdolność utrzymania procesów w przypadku niedostępności poszczególnych usług. To kwestie, które trudno rozwiązać w momencie wystąpienia kryzysu.

W tym kontekście na znaczeniu zyskuje podejście, w którym to proces biznesowy pozostaje nadrzędny wobec technologii i niejako dyktuje dla niej warunki. W takim scenariuszu narzędzie do automatyzacji procesów musi być orkiestratorem działania aplikacji, usług, agentów AI, jednocześnie będąc nośnikiem reguł biznesowych, uprawnień i mechanizmów nadzoru zdefiniowanych właśnie na poziomie procesu. Dobrze, by kompetencje zarządzania technologią orkiestracji były dostępne wewnątrz organizacji i pozostawały niezależne od dostępności zewnętrznych specjalistów.

Dzięki temu zakres autonomii poszczególnych komponentów można dostosować do ryzyka, zachowując możliwość audytu, obsługi wyjątków i interwencji człowieka. W takim modelu governance nie jest dodatkową warstwą kontroli, lecz częścią architektury, która pozwala bezpiecznie zwiększać zakres automatyzacji z pomocą AI. Jest jednak jeden warunek, który weryfikuje to podejście w praktyce. Narzędzie musi dać możliwość taniego wprowadzania modyfikacji działających procesów, gdy którykolwiek z elementów zawiedzie. Jeśli nie ma szans na uniknięcie zależności, to zdolność zarządzania nimi przesądzi o tym, jak dużą kontrolę i swobodę działania zachowa przedsiębiorstwo.

epoint
Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Najstarsze
Najnowsze Najwięcej głosów