Prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR), w komentarzu dla ISBtech o planach Centrum w bieżącym roku.
W 2026 roku Narodowe Centrum Badań i Rozwoju inwestuje w przełomowe technologie, które odpowiadają na najważniejsze wyzwania Polski i Europy. Nasze programy, adresowane przede wszystkim do innowacyjnego biznesu i nauki, tworzymy na podstawie globalnych megatrendów oraz strategicznych dokumentów krajowych i unijnych. Rolą NCBR jest bowiem patrzeć dalej niż inni – z myślą o pozyskiwaniu rozwiązań dla gospodarki jutra.
Budżet przewidziany na realizację naszych zadań w bieżącym roku wynosi 4,4 mld zł. Planujemy ogłosić ponad 40 konkursów, finansowanych w ramach różnych strumieni i mechanizmów – pierwsze z nich są już w toku. Skupiamy się na obszarach o największym potencjale wzrostu, a zarazem wpływu na jakość życia obywateli. Zgodnie z zasadą „Przyszłość dzieje się u nas” oraz strategią NCBR na lata 2025–2030, stawiamy przede wszystkim na cztery filary: zdrowie publiczne i biotechnologie, cyfryzację i głębokie technologie, innowacje wspierające transformację energetyczną oraz obronność i bezpieczeństwo. Jestem przekonany, że właśnie te sektory, znajdujące odzwierciedlenie w naszych programach, będą kształtować rozwój gospodarek przyszłości.
Warto zwrócić uwagę, że wytypowane przez nas kierunki są spójne z priorytetami Komisji Europejskiej wdrażanymi w ramach inicjatywy STEP – Platformy na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy. Instrument ten chce wzmocnić suwerenność technologiczną UE, zwiększyć jej konkurencyjność, ograniczyć zależności od rynków zewnętrznych i zadbać o odporność na globalne kryzysy. STEP ma też na celu wspieranie rozwoju lub wytwarzania technologii krytycznych w Unii Europejskiej oraz ochronę i wzmacnianie łańcuchów wartości w obszarach technologicznych uznanych za strategiczne dla UE.
Myślę, że STEP to ogromna szansa dla polskich firm i instytucji, które potrafią tworzyć przełomowe innowacje. Od marca będziemy ogłaszać tegoroczne nabory w ramach tego instrumentu – w obszarach DIGITAL i DEEPTECH, CLEANTECH oraz BIOTECH. Będą one realizowane ze środków programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Łączny budżet na ten cel to 900 mln zł. Zapraszamy do aplikowania przedsiębiorstwa oraz ich konsorcja z innymi przedsiębiorstwami, organizacjami badawczymi lub organizacjami pozarządowymi.
Jednak aby nowe technologie rzeczywiście znalazły swoje miejsce na rynku, ktoś nie tylko musi umieć je projektować, ale też produkować, użytkować i serwisować. Potrzebujemy całej armii ekspertów i inwestycji w kapitał ludzki! Dlatego w innym programie – Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego – prowadzimy obecnie nabór wniosków o dofinansowanie projektów w konkursie „Kształcenie na potrzeby technologii krytycznych”. Przeznaczymy w nim 160 mln zł na zdobywanie kompetencji przyszłości przez studentki, studentów i kadrę dydaktyczną. Konkurs wspiera m.in. tworzenie i rozwój kierunków studiów odpowiadających na wyzwania w wymienionych wcześniej obszarach uznanych przez Komisję Europejską za kluczowe dla rozwoju Europy. Uczelnie mogą składać wnioski o dofinansowanie do 9 marca br. Pod koniec marca będziemy zaś mieć kolejną propozycję dla uczelni w zakresie lifelong learning, czyli uczenia się przez całe życie.
W części naszych wysokobudżetowych konkursów tradycyjnie kierujemy dofinansowanie dla innowacyjnych projektów szeroko, horyzontalnie, bez precyzowania zakresu tematycznego. W programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki ogłosimy w tym roku trzy konkursy Ścieżka SMART – już w lutym dla pojedynczych dużych firm, a w marcu i lipcu dla konsorcjów łączących podmioty biznesowe z jednostkami naukowymi. Ten flagowy program zyska również nową, uproszczoną formułę wsparcia, o czym wkrótce będziemy informować.
Nasza oferta w ramach FENG jest jeszcze bogatsza dzięki doświadczeniu w prowadzeniu zamówień przedkomercyjnych (PCP). Zaczęliśmy wdrażać tę metodę, poszukując nowych sposobów finansowania innowacji. Metodykę problem-driven research rozwijamy już od blisko 10 lat. Do tej pory przeprowadziliśmy kilkanaście pełnoskalowych postępowań PCP, kolejne są właśnie w przygotowaniu. Mechanizm ten umożliwia tworzenie rozwiązań, które precyzyjnie odpowiadają na zidentyfikowane potrzeby publicznych zamawiających, utrzymując jednocześnie pełną konkurencję alternatywnych podejść technologicznych. W ramach projektu niekonkurencyjnego pt. „Innowacyjne zamówienia publiczne”, którego celem jest wspieranie realizacji prac badawczo-rozwojowych o istotnym znaczeniu społeczno-gospodarczym, planujemy uruchomienie co najmniej 15 zamówień przedkomercyjnych, z budżetem 420 mln zł. Będą one miały na celu opracowanie rozwiązań w odpowiedzi na zgłoszone potrzeby instytucji publicznych z obszaru zielonej transformacji i cyfryzacji. Pierwsze nabory wykonawców wystartują już w drugim kwartale.
Chciałbym też polecić jedną z naszych najmłodszych inicjatyw – INNOSTART. Zgodnie z ukrytym w nazwie słowem „start”, pomoże ona mikro-, małym i średnim firmom, które są absolwentami programu Innovation Coach, rozpocząć działalność badawczo-rozwojową. Projekt INNOSTART obejmuje finansowanie doradztwa specjalistycznego, realizację pierwszego projektu B+R finansowanego ze środków Unii Europejskiej, organizację warsztatów i konferencji oraz intensywną promocję działań innowacyjnych. Przedsiębiorcy będą mogli skorzystać z pomocy w zakresie rozwoju koncepcji B+R, realizacji projektu oraz transferu technologii. Pierwszy z trzech zaplanowanych naborów wniosków INNOSTART prowadzimy do 26 lutego br., do godz. 16:00.
A jeśli mowa o wkraczaniu w świat innowacji, to zdecydowanie polecam LIDER UP, czyli kontynuację naszego flagowego programu LIDER. Tak nazwaliśmy ogłoszony w styczniu pierwszy konkurs dla młodych naukowców w nowej, odświeżonej formule. Stawiamy w nim na kompleksowe wsparcie uczestniczek i uczestników, którzy oprócz finansowania projektów otrzymają także dostęp do szkoleń i mentoringu opartych na indywidualnych planach rozwoju. Program został więc podzielony na trzy fazy: szkoleniowo-mentoringową, projektową i przedwdrożeniową. Naszym celem jest to, aby po zakończeniu programu każdy laureat miał nie tylko wyniki badań, lecz także odpowiednią wiedzę biznesową, pozwalającą skutecznie skomercjalizować swoje rozwiązanie. Chcemy w ten sposób nauczyć naukowców nawiązywania współpracy z przedsiębiorcami oraz inspirować tych ostatnich do inwestowania w badania i prace rozwojowe. Nabór wniosków zakończymy 17 marca o godz. 16:00.
W naszym portfolio mamy też grupę programów strategicznych, które są finansowane ze środków krajowych. Najbardziej rozpoznawalny z nich to GOSPOSTRATEG – Strategiczny Program Badań Naukowych i Prac Rozwojowych, którego celem jest wzrost wykorzystania w perspektywie do 2028 r. rezultatów badań społeczno-ekonomicznych w kształtowaniu krajowych i regionalnych polityk rozwojowych. W XIV konkursie GOSPOSTRATEG, adresowanym do konsorcjów, przeznaczamy 20 mln zł na opracowanie programu produkcji niskoemisyjnych i odnawialnych paliw syntetycznych z krajowych źródeł energii. Program, nad którym będą pracować innowatorzy, ma przynieść wymierne korzyści ekonomiczne i klimatyczne, podnosząc poziom bezpieczeństwa energetycznego naszego kraju i przyczyniając się do obniżenia emisji gazów cieplarnianych w przemyśle i transporcie. Nabór wniosków o dofinansowanie projektów trwa do 10 kwietnia, do godz. 16:00.
Z kolei do 31 marca, do 16:00, przyjmujemy wnioski w IV konkursie HYDROSTRATEG, ukierunkowanym na innowacje dla gospodarki wodnej i żeglugi śródlądowej. Program ten jest wdrażany myślą o poprawie efektywności zarządzania zasobami wodnymi w Polsce, gdzie jak wiadomo zarówno jakość, jak i ilość wody stanowią ogromne wyzwanie rozwojowe. Już w drugim kwartale można się spodziewać ogłoszenia V konkursu dotyczącego tej tematyki.
Mamy też zupełnie nowe propozycje. W tym półroczu planujemy ogłosić pierwszy konkurs w nowym programie strategicznym AGROSTRATEG, którego celem jest wdrożenie nowych rozwiązań poprawiających efektywność polskiego sektora rolnego. Nasze działania koncentrujemy na rozwoju cyfryzacji i rolnictwa precyzyjnego, zrównoważonej produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz efektywnym gospodarowaniu zasobami, wspierającym gospodarkę o obiegu zamkniętym. W programie, którego łączny budżet sięga pół miliarda złotych, przewidujemy budowanie silnych konsorcjów naukowo-przemysłowych, łączących jednostki badawcze, uczelnie i przedsiębiorstwa sektora rolno-spożywczego. Umożliwimy również aktywne włączenie rolników i organizacji branżowych jako użytkowników końcowych oraz beneficjentów wyników badań.
Obecnie w NCBR trwają prace nad opracowaniem strategicznego programu przeznaczonego dla sektora energetyki jądrowej pod nazwą NUKLEOSTRATEG. Przyczyni się on do zwiększenia potencjału polskiego sektora energetyki jądrowej do udziału w planowanych inwestycjach. Celem programu będzie zbudowanie kompetencji sektora B+R polskiego przemysłu, dla realizacji programu budowy i eksploatacji energetyki jądrowej, aby wdrożyć nowe rozwiązania technologiczne. Zakres tematyczny projektu programu uwzględnia m.in takie obszary, jak: bezpieczeństwo jądrowe i ochrona radiologiczna, odpady promieniotwórcze technologie cyfrowe, cyberbezpieczeństwo w przemyśle jądrowym i badania reaktorowe. Zakładamy, że pierwszy konkurs ogłosimy w drugim lub trzecim kwartale.
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju uczestniczy również w coraz liczniejszych programach i inicjatywach międzynarodowych, w ramach których finansowane są projekty międzynarodowe z udziałem krajowych beneficjentów. Trudno byłoby omówić szczegółowo wszystkie konkursy, dlatego chciałbym się zatrzymać przy trzech propozycjach z naszej oferty.
Na początku lutego zostaliśmy operatorem bardzo ciekawego programu „Badania Stosowane i Innowacje”, który będzie realizowany w ramach czwartej edycji Funduszy Norweskich i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Program, którym zarządza NCBR, ma na celu podniesienie jakości badań naukowych i innowacji w Polsce oraz zwiększenie ich praktycznego zastosowania w gospodarce i życiu społecznym. Jego podstawowa idea opiera się na integracji nauki z otoczeniem – tak aby wyniki badań przekładały się na konkretne rozwiązania odpowiadające na współczesne wyzwania, wpisując się w jasno określone priorytety: zielona transformacja Europy; demokracja, praworządność i prawa człowieka oraz włączenie społeczne i odporność. Przewidujemy w nim kilka działań ukierunkowanych na wsparcie systemu B+I oraz jedno z zakresu upowszechniania wyników badań naukowych.
Pierwszy konkurs, na bilateralne projekty badawczo-innowacyjne, ogłosimy jeszcze tej jesieni. Jego budżet to 70 mln euro. Chcemy w nim wspierać projekty obejmujące tematycznie zieloną transformację, demokrację i prawa człowieka, a także włączenie społeczne i odporność. Aplikować będą mogły konsorcja badawcze złożone z organizacji badawczych, przedsiębiorstw i innych właściwych interesariuszy, takich jak podmioty sektora publicznego oraz organizacje pozarządowe. Trzeba pamiętać, że program zachęca do współpracy międzysektorowej i interdyscyplinarnej, wymagany jest obowiązkowy udział partnera z Norwegii, Islandii lub Liechtensteinu. Poza tym, w ramach Funduszu Współpracy Dwustronnej, będziemy realizować działania wspierające nawiązywanie polsko-norwesko-islandzkich partnerstw i wspólne przygotowanie wniosków do Horyzontu Europa i przyszłych programów ramowych.
Drugą inicjatywą, o której chciałbym opowiedzieć, jest program INNOGLOBO. Do 30 kwietnia prowadzimy nabór wniosków w jego piątej edycji, a czwartym kwartale ogłosimy start szóstego konkursu. Program ten, zainicjowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, umożliwia podmiotom z naszego kraju nawiązanie współpracy badawczo-rozwojowej z partnerami zagranicznymi z tych państw świata, z którymi Polska utrzymuje stosunki dyplomatyczne. W ramach konkursu wnioskodawcy mają możliwość uzyskania finansowania na realizację projektów międzynarodowych o zróżnicowanych budżetach, dotyczących różnorodnych obszarów tematycznych, w tym uważanych za zupełnie niszowe. Wymagamy, aby zakres projektu wpisywał w aktualną listę Krajowych Inteligentnych Specjalizacji.
Na koniec podążmy w kierunku Stanów Zjednoczonych – to bardzo atrakcyjny kierunek dla innowatorów. Do 31 marca polskie start-upy technologiczne mogą zgłaszać się do NCBR‑USA Acceleration Program. Jest to działanie akceleracyjne, które daje młodym przedsiębiorstwom możliwość zanurzenia się w jednym z najbardziej konkurencyjnych i perspektywicznych ekosystemów technologicznych na świecie. Poprzez ten instrument wspieramy start-upy w nawiązywaniu relacji z inwestorami, budowaniu wiedzy o rynku amerykańskim oraz przygotowaniu do międzynarodowego skalowania biznesu. Do tej pory bazowaliśmy na współpracy ze stanem Nevada. Druga tura pierwszej edycji programu koncentruje się zaś na Kalifornii, a dokładnie San Francisco i Dolinie Krzemowej. Zadbaliśmy też o to, żeby na wejściu nie trzeba było przygotowywać skomplikowanej dokumentacji. Wystarczy krótkie zgłoszenie.
To tylko część ambitnej oferty Narodowego Centrum Badań i Rozwoju na najbliższe miesiące. Gorąco zachęcam do śledzenia naszej strony internetowej oraz subskrypcji newslettera. A jeśli przedstawione plany wzbudziły dodatkowe pytania, bardzo proszę o kontakt z Punktem Informacyjnym NCBR.
